Teksten op social media toegankelijk houden voor slechtzienden

Social media zijn voor veel mensen de belangrijkste bron van informatie en communicatie. Maar wist je dat een groot deel van de content op sociale platforms ontoegankelijk is voor mensen die slechtziend of blind zijn? In dit artikel leggen we uit hoe je jouw teksten op social media toegankelijk houdt voor slechtzienden — en waarom dat belangrijk is.

Waarom is toegankelijkheid op social media belangrijk?

In Nederland leven naar schatting meer dan 300.000 mensen met een visuele beperking. Zij gebruiken social media net als ieder ander: om op de hoogte te blijven, te communiceren en deel te nemen aan het maatschappelijk debat. Maar ze stuiten regelmatig op barrières die ziende gebruikers niet opvallen.

Denk aan afbeeldingen zonder beschrijving, teksten in decoratieve lettertypes die niet door schermlezers gelezen kunnen worden, of een overvloed aan emoji die de tekst onbegrijpelijk maakt. Met een paar eenvoudige aanpassingen maak je jouw content toegankelijk voor iedereen.

Vermijd Unicode-lettertypes (fancy fonts)

Op social media zie je ze overal: teksten in 𝕗𝕒𝕟𝕔𝕪 𝕗𝕠𝕟𝕥𝕤, 𝒸𝓊𝓇𝓈𝒾𝓋𝑒 𝓁𝑒𝓉𝓉𝑒𝓇𝓈 of ⓒⓘⓡⓒⓛⓔⓓ ⓣⓔⓧⓣ. Deze lettertypes zijn geen echte lettertypes — het zijn Unicode-symbolen die op letters lijken. Voor schermlezers zijn ze een ramp.

Een schermlezer kan deze tekens niet herkennen als letters. In plaats van het woord te lezen, leest de schermlezer elk teken als zijn Unicode-naam voor. Zo wordt “𝐡𝐞𝐥𝐥𝐨” voorgelezen als “wiskundig vet h, wiskundig vet e, wiskundig vet l, wiskundig vet l, wiskundig vet o”. Voor een slechtziende gebruiker is dit volkomen onbegrijpelijk.

Wat kun je doen?

• Gebruik gewone tekst voor je berichten.
• Wil je nadruk leggen? Gebruik hoofdletters (spaarzaam), of zet sterretjes rond een woord: *belangrijk*.
• Op platforms die het ondersteunen (zoals LinkedIn), gebruik de ingebouwde opmaakopties.

Schrijf alt-teksten bij afbeeldingen

Een van de belangrijkste dingen die je kunt doen is alt-tekst (alternatieve tekst) toevoegen aan je afbeeldingen. Alt-tekst is een beschrijving van wat er op een afbeelding te zien is, en wordt door schermlezers voorgelezen.

De meeste social-mediaplatforms bieden de mogelijkheid om alt-tekst toe te voegen:

• Twitter/X — Klik op “Beschrijving toevoegen” bij het uploaden van een afbeelding.
• Instagram — Ga naar “Geavanceerde instellingen” en voeg alt-tekst toe.
• Facebook — Klik op de afbeelding en kies “Alternatieve tekst bewerken”.
• LinkedIn — Klik op “Alt-tekst” bij het uploaden van een afbeelding.

Meer informatie over het schrijven van goede alt-teksten vind je in ons artikel over alt-tekst: wat is dat en hoe schrijf je een goede?

Gebruik CamelCase in hashtags

Hashtags zijn populair op social media, maar ze kunnen problemen opleveren voor schermlezers. Een hashtag als #socialmediatips wordt door een schermlezer voorgelezen als één onbegrijpelijk woord. Met CamelCase — elk woord begint met een hoofdletter — wordt de hashtag wél correct voorgelezen.

• Fout: #socialmediatips
• Goed: #SocialMediaTips

• Fout: #toegankelijkheidvoorallekanalen
• Goed: #ToegankelijkheidVoorAlleKanalen

CamelCase kost geen extra moeite en maakt een wereld van verschil voor gebruikers met een schermlezer. Bovendien is het ook voor ziende gebruikers prettiger leesbaar.

Emoji: minder is meer

Emoji kunnen je bericht levendiger maken, maar voor schermlezersgebruikers zijn ze vaak storend. Een schermlezer leest de officiële beschrijving van elke emoji voor. Zo wordt 🎉 voorgelezen als “feesthoedje” en 🔥 als “vuur”.

Stel je voor dat je dit bericht hebt geschreven:

🎉🎉🎉 Groot nieuws! 🎉🎉🎉 We hebben een nieuwe 🏆 gewonnen! 💪🔥✨

Een schermlezer leest dit als: “feesthoedje feesthoedje feesthoedje Groot nieuws! feesthoedje feesthoedje feesthoedje We hebben een nieuwe trofee gewonnen! gespannen biceps vuur fonkelende sterren.”

Dat is nogal chaotisch. Lees meer over verantwoord emoji-gebruik in ons artikel Emoji gebruiken: maak er geen kermis van.

Tips voor emoji-gebruik:

• Gebruik emoji spaarzaam — maximaal 2-3 per bericht.
• Plaats emoji aan het einde van een zin, niet in het midden.
• Gebruik emoji niet als opsommingstekens.
• Vervang woorden niet door emoji.

Zorg voor voldoende contrast

Als je afbeeldingen met tekst deelt (denk aan infographics, quotes of aankondigingen), let dan op het kleurcontrast. Tekst moet voldoende contrast hebben met de achtergrond om leesbaar te zijn voor mensen met een visuele beperking.

De WCAG-richtlijnen (Web Content Accessibility Guidelines) schrijven een minimale contrastverhouding voor van 4,5:1 voor gewone tekst en 3:1 voor grote tekst. Er zijn gratis online tools waarmee je het contrast van je kleuren kunt controleren.

• Vermijd lichte tekst op lichte achtergrond (bijv. geel op wit).
• Vermijd tekst over drukke foto’s zonder overlay.
• Gebruik donkere tekst op lichte achtergrond of omgekeerd.

Ondertitel je video’s

Video’s worden steeds belangrijker op social media. Voor mensen die slechtziend zijn en die ook een gehoorbeperking hebben, of voor mensen die de video zonder geluid bekijken, zijn ondertitels essentieel.

• De meeste platforms bieden automatische ondertiteling aan — controleer deze altijd op fouten.
• Voeg handmatige ondertitels toe voor betere kwaliteit.
• Beschrijf in de ondertitels ook relevante geluiden: [applaus], [muziek], [telefoon gaat].

Structureer je tekst

Een lap tekst zonder structuur is voor iedereen moeilijk te lezen, maar voor mensen met een visuele beperking is het extra lastig. Structureer je berichten:

• Gebruik korte alinea’s met witruimte ertussen.
• Zet de belangrijkste informatie bovenaan.
• Gebruik opsommingen waar mogelijk.
• Vermijd blokken tekst zonder alinea-indeling.

Toegankelijkheid als standaard

Toegankelijkheid op social media hoeft niet moeilijk te zijn. Met een paar kleine aanpassingen bereik je een veel groter publiek en draag je bij aan een inclusievere online wereld. Maak het een gewoonte om bij elk bericht even stil te staan bij de toegankelijkheid — het kost nauwelijks extra tijd en het effect is enorm.